Lamella Tasarım Kriterleri

Çöktürme Havuzlarında Lamella Tasarım Kriterleri

Arbiol Mühendislik Lamella Hesap Standartları ve Teknik Rehber

Su ve atıksu arıtma teknolojilerinde en temel fiziksel işlemlerden biri, suyun içindeki katı parçacıkların yerçekimi yardımıyla dibe çökertilerek uzaklaştırılmasıdır. Günümüzde yüksek maliyetler nedeniyle modern geometrik çözüm olan Lamella (Eğimli Plaka) Sistemleri tercih edilmektedir.

1. Çöktürmenin Temel Mantığı ve Alan İhtiyacı

Bir çamur taneciğinin sudan ayrılabilmesi için havuzun tabanına ulaşması ve orada tutunması şarttır. Verimliliği belirleyen unsur havuzun derinliği değil, toplam TABAN alanıdır. Lamella sistemleri, seçilen modele göre mevcut havuz taban alanını 9 ile 16 kat arasında artırarak ciddi bir verimlilik sağlar.

Çok Katlı Konut Örneği ile Lamella (Benzetme)

Bir arsaya 50 ailenin yaşayacağı konutlar inşa etmek için tek katlı müstakil evler yaparsanız devasa bir araziye ihtiyaç duyarsınız (Bu arsayı lamellasız havuz tabanı gibi düşünün). Ancak aynı arsaya dikey boşluğu kullanarak çok katlı bir apartman yaparsanız, daha küçük bir arsaya tüm aileleri sığdırırsınız (Bunu da lamella kullanılan havuz gibi düşünebiliriz).

Havuzun kapladığı TABAN alanı büyütmeden, içeriye eğimli plakalar yerleştirerek çok daha geniş bir "projeksiyon (efektif) alanı" oluşturabiliriz. Havuza eğik plakalar dizerek, aslında üst üste binlerce metrekarelik yapay "katlar" ve efektif taban alanı üretmiş oluyoruz.

2. Lamella Plaka Sayısı ve Alan Hesaplama Metodu

Lamella sistemlerinde en temel mühendislik kavramı Projeksiyon Alanıdır (Yatay İzdüşüm Alanı). Plakalar 60 derece eğimli durduğu için suyun çökelme verimini belirleyen aktif yüzey, gerçek plaka alanının bu izdüşümdeki izdüşümü üzerinden hesaplanır.

3. Ölü Alan Kontrolü ve Verimlilik

* Havuz tabanında "ölü alan" oluşumunu engellemek, sistemin tüm kapasitesinden yararlanmak adına hayati önem taşır. Çerçevenin kenar kalınlıkları, suyun akışını kesmemesi adına 4,5 – 5 cm aralığında tutulmalı; 6 cm sınırını kesinlikle aşmamalıdır.
* Tasarım aşamasındaki en büyük teknik hata, toplam havuz yüzey alanı içerisinde taşıyıcı çerçevelerin kapladığı ölü alanın yüksek tutulmasıdır. Mühendislik standartlarına göre, çerçevenin yarattığı ölü alan toplam yüzeyin %30’unu kesinlikle geçmemelidir. Türkiye'deki uygulamalarda bu oranın çoğu zaman göz ardı edilerek oldukça yüksek tutulduğunu görmekteyiz. Bu durum, tesisin verimliliğini düşüren ve hidrolik kayıplara yol açan ciddi bir tasarım eksikliğidir.

Ölü Alan Nedir ?

Havuz içideki suyun akışının engellendiği kısımlardır. Havuz içine taşıyıcı olarak yapılan betonerme kirişler %30 kadar ölü alana oluşturabişlir. Betonarme kiriş yerine NPI profiller kullanılarak ölü alan %15 düşürülebilir.
Ayrıca çerçeve tasarımına dikkat edilerek toplam ölü alanı %20-%25 civarında tutulabilir.
Ölü alan %30 dan daha fazla ölü alan tesis verimi için uygun değildir.

Tek Bir Plakanın Alan Hesapları:

Gerçek Yüzey Alanı: En x Boy
Projeksiyon Alanı (60°): Gerçek Alan x cos(60°) = Gerçek Alan x 0.50

Örnek: 1.0m x 1.2m plaka gerçek alanı 1.2 m² iken Projeksiyon Alanı 0.60 m² olur.

Gerekli Plaka Sayısı Formülü:

1. Toplam Projeksiyon Alanı = Debi (m³/saat) / Hedef Hız (m/saat)
2. Plaka Sayısı = Toplam Projeksiyon Alanı / Tek Plaka Projeksiyon Alanı

Örnek Mühendislik Hesabı ve Sağlama (Q = 100 m³/saat):

Hedef plaka içi hızımızı tam olarak 0.50 m/saat seçelim:

Gerekli Toplam İzdüşüm Alanı: 100 / 0.50 = 200 m²
Gerekli Plaka Sayısı (0.60 m² izdüşüm için): 200 / 0.60 = 333.3 → 334 Adet Plaka

✓ Doğrulama Kontrolü: 100 m³/saat / (334 x 0.60 m²) = 0.499 m/saat. (0.40 - 0.60 m/saat güvenli aralığını tam doğrular!)

4. Tasarım Standartlarına Göre Yüzey Yükü Sınırları (SOR)

Kaynak	Lamella	Sistem Türü	Yüzey Yükü (SOR)	Hazen Hızı
Temiz Su	YOK	Konvansiyonel Çöktürme	1.0 – 2.0 m/saat	Plaka Yok
Evsel Atıksu	YOK	Konvansiyonel Çöktürme	0.9 – 1.5 m/saat	Plaka Yok
Temiz Su	VAR	Lamelli Çötürme	4.00 – 6.00 m/saat	0.40 – 0.60 m/saat
Endüstriyel Atıksu	VAR	Lamelli Çötürme	3.00 – 5.00 m/saat	0.30 – 0.50 m/saat
Evsel Atıksu	VAR	Lamelli Çötürme	6.00 – 8.00 m/saat	0.60 – 0.80 m/saat

5. Kritik Tasarım ve Malzeme Seçimi Önerileri

Plaka Uzunluğuna Göre Et Kalınlığı

Uzunluğu 115 cm kadar olan plakalarda 1.0 mm et kalınlığı
Uzunluğu 140 cm kadar olan plakalarda *1.2 mm et kalınlığı
Uzunluğu 170 cm kadar olan plakalarda 1.5 mm et kalınlığı
Uzunluğu 200 cm ve üstü plakalarda en az 2.0 mm et kalınlığı
2 mm den daha fazlasının üretimi özel teknikler ile mümkündür, fakat maliyet açısından tavsiye edilmez

Modül Geometrisi ve Açı Optimizasyonu

Modül (Çerçeve) Hacmi: Saha montajı, servis ve işletme kolaylığı için çerçeve hacmi 2 m³ civarında tutulmalıdır.
Çerçeve malzemesi: 304 Kalite paslanmaz çelik gayet uygundur. ( 316 işlevine göre, gereksiz ve çok pahalıdır)
Çerçeve et kalınlığı: Modül büyüklüğüne göre değişir. 1.5 m³ lük bir modül için 2-2.5 mm, 2 m³ için ise 2.5-3 mm yeterlidir.
Çerçeve Geometri: Çerçeve genişliği (Wx) önemlidir. Kullanılacak lamella modelinin üretim genişliği ve eksen mesafesi belirleyicidir. Lamella dik (Hx) yüksekliği 100-104-120 cm en çok kullanılan ölçüdür. Modül uzunluğu (Lx) çerçeve hacmi kriterlerine bağlıklmak kaydıyla belirlenir. Modül ölçüsü için hızlı tavsiye için: info@arbiol.com.tr
Yerleşim Açısı: Çamurun kendiliğinden aşağı kayması için plaka eğim açısı 60 derece olmalıdır.
Montaj: Çerçevelerin montaj ve servisi kolayca yapılmalıdır. Bunun için çerçeveler arasındaki boşluk 2 cm - 2.5 cm arasında tutulması uygundur. Ayrıca çerçeve taşıma mapa da yapılmalıdır.
Çerçeve standartları: Uzun yıllardır çerçeve ile ilgili verim/ekonomi/kaliye konusunda arge yapıldı yapıldı, sonuç standartlaştırıldı. Çerçeve standarları

Kullanım Amacına Göre Malzeme ve Tasarım Tercihi

İçme Suyu Tesisleri: Gıda güvenliği kriterleri gereği birinci tercih PP (Polipropilen) olmalı ve plaka rengi Mavi seçilmelidir.
Not: PP malzemesi; yüksek mukavemet, esneklik, sıcaklık dayanımı, uzun ömür ve üstün yüzey kalitesi ile PVC'ye göre daha avantajlı bir yapı sunar.

Atıksu Tesisleri: Teknik standartlar açısından ilk tercih yine PP'dir. Ancak bütçe hassasiyeti yüksek projelerde ekonomik bir alternatif olarak PVC tercih edilebilir.

Montaj ve İşletme: Servis kolaylığı sağlamak ve su içindeki kaldırma kuvvetinden kaynaklanan yüzme problemlerini engellemek için lamella modülleri mutlaka Çerçeveli Tip olarak tasarlanmalıdır.

Lamella.net

ARBİOL GRUP